লেখক: মহম্মদ তালহা আমিন বৰুৱা
অসমীয়া সাহিত্যৰ ইতিহাস প্ৰায় এক হাজাৰ বছৰ পুৰণি আৰু ই ভাষা, সংস্কৃতি, সমাজ আৰু ঐতিহ্যৰ সমৃদ্ধ প্ৰতিফলন। অসমীয়া সাহিত্য হৈছে অসমীয়া ভাষাত ৰচনা কৰা সাহিত্যৰাজি। মধ্যযুগীয় সাহিত্যত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু মধৱদেৱৰ বৈষ্ণৱ সাহিত্যে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে। আধুনিক যুগত ‘অৰুনোদই’ পত্ৰিকাৰ জৰিয়তে অসমীয়া ভাষাই নিজৰ মৰ্যাদা ঘূৰাই পায় আৰু সাহিত্যৰ নতুন যুগৰ সূচনা হয়। অসমীয়া সাহিত্যত কবিতা, গল্প, উপন্যাস, নাটক, প্ৰবন্ধ, আত্মজীৱনী আদি অসমৰ সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যৰ পৰিচয় বহন কৰিছে। অসমীয়া সাহিত্যত ইছলামি জীৱনী সাহিত্যে গুৰুত্বপূৰ্ণ ঠাই, যাৰ মাজত পয়গম্বৰ মুহাম্মদ ﷺৰ জীৱনীই প্ৰধান ভূমিকা পালন কৰে। পৃথিৱীৰ প্ৰায় প্ৰতিটো ভাষাতে হজৰত মহম্মদ ﷺৰ জীৱনী ৰচনা কৰা হৈছে। হজৰত মহম্মদ ﷺৰ জীৱনীৰ ওপৰত অসমীয়া ভাষাত একাধিক গ্ৰন্থ লিখা হৈছে, আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণটো হ’ল গোপীনাথ বৰদলৈয়ে হজৰত মহম্মদ ﷺৰ ওপৰত লিখা কিতাপখন।। আজি আহক আমি অসমীয়া সাহিত্য আৰু তাত হজৰত মহম্মদ ﷺৰ বিষয়ে আলোচনা কৰোঁ।
শেহতীয়াকৈ এটা লেখা পঢ়িলোঁ যে আহোম ৰজা ৰুদ্ৰ সিংহই হজৰত মহম্মদ ﷺক তেওঁৰ কবিতাৰ জৰিয়তে প্ৰশংসা প্ৰকাশ কৰিছে। প্ৰবন্ধটোৰ লেখকৰ সৈতে যোগাযোগ কৰিলোঁ, কিন্তু কোনো উৎস নাপালোঁ, মই ইয়াৰ ওপৰত গৱেষণা কৰিলোঁ কিন্তু ৰুদ্ৰ সিংহৰ কোনো কবিতা বিচাৰি নাপালোঁ য’ত তেওঁ হজৰত মহম্মদ ﷺৰ প্ৰতি তেওঁৰ প্ৰশংসা উপস্থাপন কৰে। আহোম ৰজা ৰুদ্ৰ সিংহ যে সাহিত্য, শিল্প আৰু স্থাপত্যৰ পৃষ্ঠপোষক আছিল সেয়া নিশ্চিত, কিন্তু এই দাবীৰ প্ৰমাণ দুৰ্লভ। গতিকে আমি এই দাবী অনুসৰণ নকৰিলে ভাল। যদি সঁচা হয়, তেন্তে ই অসম ইতিহাসত হিন্দু-মুছলমান ঐক্যৰ আন এক প্ৰমাণ। অৱশ্যেই আজান পীৰৰ বহুতো জিকিৰ জাৰি হজৰত মহম্মদ ﷺৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। অসমীয়া সাহিত্যত হজৰত মহম্মদ ﷺৰ প্ৰথম উল্লেখ যিটো মই জানো সেয়া হৈছে ১৯০৯ চনত যোৰহাটত প্ৰকাশিত হজৰত মহম্মদ ﷺ সম্পৰ্কীয় কবিতা।
হজৰত মহম্মদ ﷺৰ জীৱনীক ছিৰত/চিৰাহ বুলি কোৱা যায়। ইছলামত ছিৰত পঢ়া পুণ্যৰ কাম। হজৰত মহম্মদ ﷺৰ বিষয়ে অসমীয়া ভাষাত প্ৰথম জীৱনী ৰচনা কৰিছিল মহাদেৱ শৰ্মাই। মহাদেৱ শৰ্মাৰ গ্ৰন্থখনৰ শিৰোনাম আছিল ‘মহম্মদচৰিত’। গ্ৰন্থখন প্ৰথম প্ৰকাশ হৈছিল ১৮৫০ শ’কত, অৰ্থাৎ ইংৰাজী বছৰ ১৯২৮ চনত। যদিও বেছিভাগ মানুহেই বিশ্বাস কৰে যে হজৰত মহম্মদ ﷺৰ ওপৰত গোপীনাথ বৰদলৈৰ গ্ৰন্থখনেই নবী মহম্মদ ﷺৰ ওপৰত প্ৰথম অসমীয়া ভাষাৰ জীৱনী, কিন্তু এই কথা সঁচা নহয়। প্ৰথম জীৱনীখন মহাদেৱ শৰ্মাই লিখিছিল, আৰু এই ডাঙৰ অৱদানৰ বাবে আমি তেওঁক কৃতিত্ব দিয়া উচিত। দ্বিতীয়বাৰ জীৱনী লিখিছিল মৌলৱী হাজী ফৈজ উদ্দিন আহমেদে। তেওঁৰ গ্ৰন্থৰ শিৰোনাম আছিল ‘হজৰত মোহম্মদ (দঃ)’ আৰু গ্ৰন্থখন ১৯২৯ চনত যোৰহাটত প্ৰকাশ পাইছিল। গুৱাহাটীৰ চন্দ্ৰ প্ৰকাশে ২০০৯ চনত ফৈজ উদ্দিন আহমেদৰ গ্ৰন্থখন পুনৰ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু ইয়াক পুনৰ শিৰোনাম দিয়া হ’ল ‘ৰছুল কৰিম হজৰত মোহম্মদ (দঃ)’।
অসমীয়াত হজৰত মহম্মদ ﷺৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় জীৱনী লিখিছিল গোপীনাথ বৰদলৈ। গোপীনাথ বৰদলৈ অসমৰ প্ৰথম মুখ্যমন্ত্ৰী, আৰু এজন জনপ্ৰিয় অসমীয়া স্বাধীনতা সংগ্ৰামী। ১৯৪২ চনত ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সময়ত গোপীনাথ বৰদলৈক ব্ৰিটিছ চৰকাৰে জেলত ভৰাইছিল। জেলত থকা সময়ছোৱাত তেওঁ কেইখনমান কিতাপ লিখিছিল, তাৰ ভিতৰত এখন আছিল ‘হজৰত মহম্মদ’। কিতাপখন আছিল হজৰত মহম্মদে ﷺ প্ৰচাৰ কৰা ধাৰণাসমূহৰ প্ৰশংসা। গোপীনাথ বৰদলৈয়ে হজৰত মহম্মদ ﷺৰ জীৱনক অহিংসা, অনুশাসন আৰু ঈশ্বৰৰ প্ৰতি আনুগত্যৰ নিদৰ্শন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিছে। ইমান বছৰৰ পাছতো বৰদলৈৰ গ্ৰন্থখন অসমীয়া জীৱনী লেখৰ এক বিখ্যাত গ্ৰন্থ হিচাপে ৰৈ গৈছে। মই গোপীনাথ বৰদলৈৰ গ্ৰন্থখন পঢ়িছো আৰু মোৰ মতে হজৰত মহম্মদ ﷺ সম্পৰ্কীয় অসমীয়া জীৱনী গ্ৰন্থৰ ভিতৰত সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ এই কিতাপখনেই হয়।
কাশী নাথ বৰ্মনে ৰচনা কৰা ‘অমৰ কাহিনী’ (১৯৪৯) নামৰ গ্ৰন্থত হজৰত মহম্মদ ﷺৰ ওপৰত এটা সম্পূৰ্ণ অধ্যায় আছে। এই গ্ৰন্থখনত কাশী নাথে হজৰত মহম্মদ ﷺৰ জীৱন আৰু শিক্ষাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছে। হজৰত মহম্মদৰ ওপৰত লিখা আন কিছুমান জীৱনীমূলক কিতাপ হ’ল মোহাম্মদ চাহাবুদ্দিনৰ ‘হজৰত মোহাম্মদৰ (দঃ) চমু জীৱনী’ (১৯৬৭) আৰু সঞ্জন আলী হাজৰিকাৰ ‘হজৰত মোহম্মদ (দঃ) অন্তিম নবী’। হজৰত মহম্মদ ﷺৰ জীৱনী সম্পৰ্কে কিছুমান শিশুৰ কিতাপও আছে, যেনে হাৰুনাৰ ৰছিদৰ ‘লৰাৰ হজৰত ৰচুল’ (১৯৫৯), কনকলটা নেওগৰ ‘মইনাহঁতৰ হজৰত মোহাম্মদ’ আৰু চৈয়দা চাকিনা আশ্ৰফৰ ‘শিশুৰ হজৰত মোহাম্মদ’। হজৰত মহম্মদ ﷺৰ ওপৰত জামিৰুদ্দিন আহমেদৰ কিতাপখনো শিশুৰ বাবে ৰচনা কৰা হৈছিল। জামিৰুদ্দিন আহমেদৰ গ্ৰন্থখনৰ শিৰোনাম আছিল ‘হজৰত মোহাম্মদ (ছঃ)’ যিখন ১৯৬৮ চনত দত্তবৰুৱা এণ্ড কোম্পানীয়ে প্ৰকাশ কৰে। জনপ্ৰিয় অসমীয়া শিক্ষাবিদ — আব্দুছ চাত্তাৰে নবীজনৰ ওপৰত ‘বিশ্বনবী আৰু ইছলাম’ শীৰ্ষক জীৱনী লিখিছিল। জনপ্ৰিয় অসমীয়া ইছলামিক গ্ৰন্থ লেখক — কেৰামত আলীয়েও হজৰত মহম্মদ ﷺৰ জীৱনী সম্পৰ্কে এখন গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। কেৰামত আলীৰ এই কিতাপখন প্ৰকাশৰ ক্ষেত্ৰত মোৰ দেউতাৰ প্ৰধান অৱদান আছিল।
২০২৪ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত দৈনিক অগ্ৰদূত কাকতৰ পৰা জানিব পাৰিলোঁ যে ছফিউৰ ৰহমান মুবাৰকপুৰীৰ ‘আৰ-ৰহীক আল-মখতুম’ অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰা হৈছে। ২০২৫ চনৰ গ্ৰন্থ মেলাৰ সময়ত প্ৰকাশ পাইছিল। ‘আৰ-ৰহীক আল-মখতুম’ হজৰত মহম্মদৰ জীৱনৰ ওপৰত লিখা আটাইতকৈ বিখ্যাত জীৱনী। এইবাৰৰ গ্ৰন্থ মেলাত মই জানিব পাৰিলোঁ যে মৌলানা ৱাহিদুদ্দিন খানৰ হজৰত মহম্মদ ﷺৰ জীৱনী সম্পৰ্কীয় গ্ৰন্থখনৰ অসমীয়া অনুবাদ প্ৰকাশ পাইছে।
অসমীয়া সাহিত্যত হজৰত মুহাম্মদ ﷺৰ জীৱনী আৰু তেখেতৰ বিষয়ে ৰচিত গ্ৰন্থসমূহে ভাষা, ধৰ্ম আৰু সংস্কৃতিক এক বিশেষ সংযোগ স্থাপন কৰিছে। ইতিহাসৰ পাৰদৰ্শী লেখকসকল—মহাদেৱ শৰ্মা, ফৈজ উদ্দিন আহমেদ, গোপীনাথ বৰদলৈ আদি—আৰু পৰবর্তীকালৰ আন বহু লেখকে এই বিষয়খনক বিভিন্ন দৃষ্টিকোণৰ পৰা উপস্থাপন কৰিছে। শিশুৰ পৰা গম্ভীৰ শৈক্ষিক জীৱনীলৈকে বিস্তৃত এই ৰচনাসমূহে অসমীয়া সমাজত নবীৰ নৈতিকতা প্ৰচাৰ কৰাৰ উপৰি ধৰ্মীয় চেতনাৰ বৃদ্ধি কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান ৰাখিছে। অসমীয়া সাহিত্যত হজৰত মুহাম্মদ ﷺৰ বিষয়ে ৰচিত গ্ৰন্থসমূহে ভাষা আৰু সমাজক ধৰ্মীয় আচৰণ, নৈতিক মূল্য আৰু আন্তঃধাৰ্মিক সংবেদনশীলতা সমৃদ্ধ কৰিছে।