দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধত আমেৰিকানক সহায় কৰা অসমীয়া কমিউনিষ্ট
লেখক: মহম্মদ তালহা আমিন বৰুৱা
অসমত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ দিনবোৰত যুদ্ধৰ বিশৃংখলতাৰ মাজতে এক অস্বাভাৱিক আৰু আচৰিত ধৰণৰ মিত্ৰতাৰ সূচনা হৈছিল। ছিৰাজ ঘানি, যিজন অঞ্চলটোৰ শ্ৰমিক আন্দোলনৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত এজন দৃঢ় কমিউনিষ্ট আছিল, তেওঁ আদৰ্শগত বিভাজন উপেক্ষা কৰি আমেৰিকান সৈনিকসকলক সহায় কৰিছিল। এইটো হৈছে এজন মানুহৰ কাহিনী, যিয়ে প্ৰতিকূল পৰিস্থিতিৰ মাজতো নিজৰ বিশ্বাসক নিঃশব্দ বীৰত্বত পৰিণত কৰিছিল। এই কাহিনী মোৰ আইতাই মোক কৈছিল, যি ছিৰাজ ঘানীৰ কন্যা। মোৰ প্ৰবন্ধ আৰম্ভ কৰাৰ আগতে মই প্ৰকাশ কৰিব বিচাৰোঁ যে এই প্ৰবন্ধে কোনো ৰাজনৈতিক মতাদৰ্শ প্ৰচাৰ নকৰে আৰু লেখক (মই) কোনো কমিউনিষ্ট বা ছ’চিয়েলিষ্ট দলৰ সৈতে সংযুক্ত নহয়।
ছিৰাজ ঘানি ১৯১৩ চনত নগাঁও জিলাৰ মৰিকলঙত মুহাম্মদ আখতাৰ আৰু তাবিবুন নেছাৰ ঘৰত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ মনধন শইকীয়াৰ পৰম্পৰাগত পৰিয়ালৰ প্ৰপৌত্ৰ আছিল। আমি পূৰ্বতে গুৱাহাটী টাইমছত প্ৰকাশিত ‘নগাওঁ টাউনৰ শইকীয়া পৰিয়াল’ প্ৰবন্ধত মনধন শইকীয়াৰ বংশ ঐতিহ্যৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিলোঁ। ইয়াৰ দ্বাৰা ছিৰাজ ঘানীৰ এক মহান বংশ ঐতিহ্য প্ৰমাণিত হয়, যি তেওঁক বঢ় অসমৰ প্ৰতিষ্ঠাতা চাওলুং চুকাফাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে। ছিৰাজে হাফিজা খাতুনক বিয়া কৰিছিল, যি ঢাকাৰ তৃতীয় নবাব খোৱাজা আহছানুল্লাহৰ নাতিনী আছিল। তেওঁলোকৰ দুটা সন্তান আছিল—লাইছ ৰুকনুদ্দিন (১৯৪৫–১৯৮০) আৰু পাৰভীন আমিন (জন্ম ১৯৫১)। ছিৰাজ ঘানি এজন ব্যৱসায়ী আছিল আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালিক ঐতিহ্যই তেতিয়াৰ নগাঁও চহৰত তেওঁক এজন ধনী ব্যক্তি হিচাপে পৰিচিত কৰিছিল।
দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত অসম ব্ৰিটিছ মিত্ৰশক্তিসকলৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ফ্ৰণ্টলাইন আৰু লজিষ্টিক ঘাঁটিত পৰিণত হৈছিল, কাৰণ ই ব্ৰহ্মদেশ (বাৰ্মা) আৰু চীনৰ সীমান্তত অৱস্থিত আছিল। ১৯৪২–১৯৪৩ চনৰ পৰা পূব ভাৰতত (অসমসহ) বৃহৎ সংখ্যাত আমেৰিকান সৈন্য আগমন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল, যেতিয়া যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনাবাহিনী চীন–বাৰ্মা–ইণ্ডিয়া অঞ্চলত সমৰ্থন আগবঢ়াবলৈ নিয়োজিত হৈছিল। যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ সেনাৰ ইঞ্জিনিয়াৰসকল, বিমান বাহিনীৰ ইউনিট আৰু স্থলসেনাই অসমৰ বিমানক্ষেত্ৰসমূহ আৰু ওচৰৰ কেম্পসমূহৰ পৰা কাৰ্যকলাপ চলাইছিল। সেই সময়ৰ এজন সাক্ষীয়ে মোক জনোৱা অনুসাৰে, শিশুসকলক টফী দিয়া হৈছিল আৰু আমেৰিকান সেনাই তেওঁলোকক সুৰক্ষিত স্থানলৈ লৈ গৈছিল।
কিন্তু সামৰিক স্থল অভিযানৰ দিনবোৰত দূৰৱৰ্তী অঞ্চলত সৈনিকসকলে বহু সময় খাদ্যৰ অভাৱৰ সন্মুখীন হয়। নগাঁৱত আমেৰিকান সৈন্যৰ এটা প্লাটুনেও তেনে পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হৈছিল। তাৰ পিছত এই সৈনিকসকলে ছিৰাজ ঘানীৰ ঘৰলৈ গৈ খাদ্যৰ বাবে অনুৰোধ কৰিছিল। ঘানি এজন দৃঢ় ছ’চিয়েলিষ্ট আৰু কমিউনিষ্ট আছিল। সেই সময়ত আমেৰিকা নিজেই কেপিটেলিষ্ট ধাৰণাৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল আৰু কমিউনিষ্টসকলে ইয়াক অপছন্দ কৰিছিল। তথাপিও, সেই মুহূৰ্তত ছিৰাজে নিজৰ আদৰ্শগত পাৰ্থক্যৰ কথা নাভাবি, মানৱতাৰ স্বাৰ্থত এই আমেৰিকান সৈনিকসকলক সহায় কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লৈছিল।
যেতিয়া আমেৰিকান সৈনিকসকলে তেওঁৰ ঘৰলৈ আহিছিল, তেওঁলোকে নিজৰ ভাষাত—ইংৰাজীত—খাদ্য বিচাৰিছিল। ছিৰাজ আৰু তেওঁৰ পত্নী দুয়োজনেই শিক্ষিত নাছিল, কাৰণ সেই সময়ত মানুহে বিদ্যালয়ত পঢ়া-শুনাক তেনেকুৱা গুৰুত্ব নিদিছিল। দম্পতীটোৱে কেৱল অসমীয়া ভাষাহে বুজিছিল। আমেৰিকান সৈনিকসকলে হাতৰ ইশাৰাৰে নিজৰ প্ৰয়োজন বুজাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল আৰু শেষত দম্পতীটোৱে তেওঁলোকৰ কথা বুজি পাইছিল। ছিৰাজে লগে লগে তেওঁলোকৰ বাবে (অসমীয়া) খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল আৰু আমেৰিকান সৈনিকসকলে আনন্দৰে সেই খাদ্য গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁলোকে দম্পতীটোক একে খাদ্যেৰে নিজৰ খাদ্যৰ পাত্ৰসমূহো ভৰাই দিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ মাজৰ এজনৰ খাদ্যৰ পাত্ৰ এটা টেডী বেয়াৰৰ ভিতৰত লুকুৱাই ৰখা আছিল।
এইটো আছিল সেই কাহিনী, য’ত এজন অসমীয়া কমিউনিষ্টে আমেৰিকান কেপিটেলিষ্টসকলক সহায় কৰিছিল— যি ইতিহাসত হেৰাই যোৱা এক অজানা কাহিনী। মোৰ আইতাই মোক আন এটা কাহিনীয়ো কৈছিল। তেওঁৰ শিশুকালৰ দিনত অসমৰ প্ৰখ্যাত ইতিহাসবিদ সূৰ্য কুমাৰ ভূঞা তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ আহি তেওঁলোকৰ সৈতে খেলিবলৈ ভাল পাইছিল। ভূঞা তেওঁলোকৰ ওচৰচুবুৰীয়া আছিল আৰু ছিৰাজ ঘানীৰ সৈতে বন্ধুত্ব আছিল। এবাৰ যেতিয়া সূৰ্য কুমাৰে এখন ৰেলগাড়ীৰ পৰা নামি আছিল, এজন হত্যাকাৰীয়ে তেওঁক কটাৰীৰে আঘাত কৰিছিল। ছিৰাজ ঘানি, যি তেওঁক ষ্টেচনৰ পৰা পিক কৰিবলৈ প্লেটফৰ্মলৈ গৈছিল, সেই মুহূৰ্তত তেওঁ লগে লগে ভূঞাক ওচৰৰ এখন চিকিৎসালয়লৈ লৈ গৈছিল, য’ত তেওঁৰ জীৱন ৰক্ষা কৰা হৈছিল।
এই ঘটনাবোৰৰ পিছতো ঘানীক স্থানীয় নায়ক হিচাপে গণ্য কৰা হোৱা নাছিল; বৰং মানুহে তেওঁক “ঘৰৰ কমিউনিষ্ট” বুলি ঠাট্টা কৰিছিল, তেওঁৰ কমিউনিষ্ট মতাদৰ্শৰ প্ৰতি দৃঢ় আনুগত্যৰ বাবে। তেওঁ সঘনাই মানুহক ৰাজনীতি আৰু অৰ্থনীতিৰ কমিউনিষ্ট ধাৰণাসমূহ বুজাইছিল, সেইবাবেই তেওঁ এই নামটো পাইছিল। তেওঁ চিপিআই (CPI) দলতো যোগদান কৰিছিল। ছিৰাজ ঘানীৰ এখন ফটো আছিল যদিও এতিয়া সেয়া হেৰাই গৈছে। তথাপিও, তেওঁক জনপ্ৰিয় বলিউড অভিনেতা—আমৰীশ পুৰীৰ সৈতে কিছু পৰিমাণে সাদৃশ্য থকা বুলি বৰ্ণনা কৰা হয়। ছিৰাজ ঘানীয়ে ১৯৭০ চনৰ ৭ অক্টোবৰত নগাঁৱত শেষ নিশ্বাস ত্যাগ কৰিছিল।
